Diyarbakır’ın Çınar ilçesine bağlı Altunakar Mahallesi’nde yer alan Şeyh Kasım Medresesi, Osmanlı döneminde önemli bir eğitim kurumu olarak biliniyor. Zamanla tahrip olan yapı, geçmişte pek çok öğrenci ve müderris yetiştirmiştir. Medresenin tarihi, inşa edildiği dönemle ilgili kesin bilgiler olmamakla birlikte, bazı belgelerle aydınlatılmaya çalışılıyor.
Medresenin tarihçesi
Şeyh Kasım Medresesi’nin inşa tarihine dair kesin bir belge bulunmamaktadır. Ancak, Osmanlı arşivlerindeki 1855 tarihli belge ile 1871’de vakfedilen bir el yazması eser, yapının geçmişine dair ipuçları sunmaktadır. Bu bilgiler doğrultusunda medresenin 1850’li yıllardan önce inşa edildiği değerlendirilmektedir.
Medresede yetiştiği rivayet edilen Şeyh Hasane Aktepe’nin de bu yapıda eğitim aldığı belirtilmektedir. Bu bilginin doğruluğu, yapının tarihini daha da derinleştirebilir. Yıldız, medresenin Osmanlı döneminde bölgedeki önemli eğitim kurumlarından biri olduğunu belirtmektedir.
Kasrın mimari özellikleri
Medresenin üzerine 1900’lü yılların başında yapılan kasrın önemli bir kısmı günümüze kadar ulaşmayı başarmıştır. Şeyh Kasım’ın oğullarından Şeyh Nimetullah, bu yapıyı aile kullanımı amacıyla inşa ettirmiştir. Mardin’den gelen ustalar, yapının mimari özelliklerinde etkili olmuştur.
Kasrın mimarisinde Mardin ekolünün belirgin izleri mevcuttur. Özellikle bitki motifleri ile süslemelerde Mardin taşının kullanıldığı dikkat çekmektedir. Yıldız, yapının mimari yapısının bölgenin tarihsel dokusunu yansıttığını vurgulamaktadır.
Restorasyon çalışmaları
Şeyh Kasım Medresesi’nin korunması amacıyla bölgede kazı çalışmaları gerçekleştirilmiştir. Bu çalışmalar sonucunda medresenin temelleri gün yüzüne çıkarılmıştır. Alanın rölöve, restitüsyon ve restorasyon projeleri de hazırlanmıştır.
Ancak, medresenin özel mülkiyete ait olması ve birçok mirasçısı bulunması, restorasyon çalışmalarının başlatılmasının önünde engel teşkil etmektedir. Yıldız, bu yapının korunması gerektiğini ifade etmektedir.